Botsvana Müslümanları

Botsvana Müslümanları

03 Şubat 2017

Yüz ölçümü: 581.730 km2

Nüfus: 2.155.784

Müslüman nüfus: %2-3

Başkent: Gaborone

Resmî dil: İngilizce, Tsavana

Botsvana Cumhuriyeti, yaklaşık bir asır süren İngiliz işgali ardından 1966 yılında bağımsız olmuş küçük bir ülkedir. Yaklaşık 2 milyon nüfusu bulunan ülkede Müslümanların oranı %2-3 düzeyindedir. Botsvana’da bireysel İslami kuralları yaşamada ve ibadetlerde Müslümanlara yönelik herhangi bir kısıtlama yoktur.

İslam bu ülkeye ilk defa Doğu Afrika kıyılarında hüküm sürmüş olan yerel Müslüman emirlikler döneminde, tüccarların bölgeye kısa süreli ziyaretleri sırasında gelmiştir. Ancak bölgede Müslüman kolonilerin kurulması daha sonraki dönemlerde olmuştur. Bunda dönemin ticari hayatında bölgenin önemli bir yeri olmayışı etkilidir. Bu ilk temaslardan sonra Botsvana’da kitlesel olarak İslam, Güney Afrika’da yaşayan Hint asıllı Müslümanlar aracılığıyla yayılmıştır.

1800’lü yılların başında çalıştırılmak üzere Güney Afrika’nın Kwazulu Natal bölgesine Hindistan’dan getirilmiş olan Müslüman işçiler, Botsvana’daki Müslümanların da atası kabul edilmektedir. Bu bölgeden bir grup Müslüman Botsvana’ya ilk defa 1850’lerde altın aramak üzere gelmiş ancak buraya yerleşmeyip Güney Afrika’ya geri dönmüştür. Müslümanların yerleşmek ve ticaret yapmak amacıyla Botsvana’ya kitlesel gelişleri 1886 yılından sonra başlamıştır.

Ramotswa bölgesine yerleşen ilk dönem Müslüman tacirler, yerel şeflerin ve halkın misafirperverliği ile burada bir Müslüman kolonisi kurmuştur. İngiliz işgal yönetimi, tren yolu güzergâhı ve çevresindeki alternatif ticaret kolonilerini İngilizlerin ekonomik çıkarlarına zararlı bulduğu için, Müslüman tacirlerin buradaki etkinliğini baltalamaya çalışmıştır. Onlarca yıl ekonomik faaliyetleri kısıtlanan bu küçük Müslüman topluluk, bölgede çok ciddi bir varlık gösterememiştir. Ancak İngiliz işgali altında ve kısıtlamalarla başlayan ilk dönem faaliyetler, Müslüman topluluğun buralarda kendi ayakları üzerinde durmasını sağlayacak şekilde sonraki yıllarda artarak sürmüştür.

Aradan geçen yüz yıla yakın bir süre sonra, 1966’da, ülkeye bağımsızlık geldiğinde Müslümanlar da dinî özgürlüklerine kavuşmuşlar ve ilk camilerini inşa etmişlerdir. O tarihten bu yana Botsvana’daki cami sayısı 20’ye ulaşmıştır.

Ülkede sadece bir tane İslami okul bulunmaktadır. Gençlerin yüksek öğrenim için seçenekleri ya Botsvana Üniversitesi’nde ya da komşu Güney Afrika Cumhuriyeti’ndeki okullardan birinde okumaktır. Yeterli sayıda eğitim kurumları olmadığı için Müslüman aileler çocuklarını Batılı tarzda eğitim veren devlet okullarına göndermekte, İslami eğitimlerini de öğleden sonraki kurslarla telafi etmeye çalışmaktadır.

Müslümanların daha sömürge döneminden sahip olduğu ticari imkânlar, kalkınmakta olan ülkenin yükselişine paralel bir süreç izlemiştir. İngiliz işgalinin sona ermesiyle birlikte daha rahat hareket edebilen Müslüman yatırımcıların ülkenin hemen her köşesinde iş yapabilme imkânına kavuşması, genel olarak ekonomik durumlarında da bir iyileşmeye yol açmıştır.

Geçen 150 yıllık süre zarfında, Müslümanların toplumsal yapısı da dönüşmüş ve Müslüman topluluk içinde yerli halkın oranı neredeyse üçte bire kadar yükselmiştir. Botsvana’daki Müslümanların sosyal yapısı, Güney Afrika bölgesindeki diğer ülkelerde yaşayan Müslümanlardan bu yönüyle farklılık göstermektedir. Çevre ülkelerin hemen hepsinde Müslüman nüfusun %90’lık kesimini Hint asıllı Müslümanlar oluştururken, bu oran Botsvana’da %60’lar düzeyindedir.

Bölge ülkelerinin çoğunda olduğu gibi, burada da nüfusun büyük bölümünü oluşturan siyahi yerli halk ile ülkeye sonradan yerleşmiş bulunan insanlar arasında ciddi bir ekonomik ve sosyal fark bulunmaktadır. Bu toplumsal gerçeklik Müslüman azınlık için de geçerlidir. Yani yerli siyahi Müslümanların ekonomik imkânları, diğer Müslüman kesimlere göre çok daha kötüdür.

Başta elmas olmak üzere ülkedeki yer altı zenginliklerini çıkaran Batılılar, Botsvana’da da kendi kolonilerine sahiptir. Batılılar burada istedikleri sektöre ve istedikleri bölgeye yatırım yaparken, Müslümanlar halen ciddi kısıtlamalarla karşı karşıyadır. Batılıların ülkedeki elmas madenlerini ipotek altına alan bağlayıcı anlaşmalarının 2022 yılında bitecek olması, bütün dünyadan yatırımcıların dikkatini çektiğinden, Müslüman ülkelerden de çok sayıda iş adamı bu ülkeye gelmeye başlamıştır.

Botsvana’daki Müslümanlar önceki yıllarda kapalı bir toplum iken, bugün etnik çeşitliliğe bağlı olarak farklı gruplar arasında evlilikler yoluyla yabancılıkları azalmaya başlamıştır. Başkent Gaborone’de bulunan Müslümanlara ait sivil toplum kuruluşları her alanda İslami faaliyetler yürütmektedir. Başta Botsvana Üniversitesi, okullar, hapishane ve fuar merkezleri olmak üzere değişik topluluklar arasında İslam’ın öğretilmesi için yapılan çalışmalar aktif biçimde sürmektedir. Dinî davet serbest olduğu için ülkede tebliğ çalışmaları canlıdır.

Botsvana’da çok sayıda etnik grup yaşamaktadır. Ülke, adını en büyük etnik grup olan Tswanalardan alsa da burada etnik veya dinî ayrımcılık yok denecek kadar azdır. Yerli siyahi gruplar arasında hemen her etnik gruba mensup Müslümanlar bulmak mümkündür.

Kırsal bölgelerde geleneksel yaşam tüm yönleriyle hâkim olduğundan, animist gelenekler kimi zaman dinî inanışların önüne geçmekte, hatta birçok İslami uygulama yerel batıl inanışlarla karıştığından ciddi birtakım sorunlar oluşturmaktadır. Aşiret liderlerine bağlılık da kimi yerde resmî otoritelerin önüne geçebilmektedir. Bu nedenle ülkede bir kişinin Müslüman olması, aşiret büyüklerinin tavrı ile yakından ilgilidir.

Ekonomik sorunlar bütün ülke ile birlikte Müslüman azınlığın da gündemindedir. İşsizlik resmî olarak %23,8 olsa da gayriresmî rakamlarda bu oran %40’a kadar çıkmaktadır. Hint asıllı Müslümanlar genellikle ticaret ve orta büyüklükte işletmeler çalıştırırken, yerel siyahi Müslümanlar hizmet sektöründe ve tarımda istihdam edilmektedir.

Hızlı şehirleşme beraberinde birçok sorunla birlikte AIDS hastalığında da ciddi bir artış getirmiştir. Ülkede nüfusun %35’i AIDS hastasıdır. Çok yaygın olmasa da bu hastalık Müslüman azınlık arasında da bulunmaktadır.

Diğerleri