Gabon Müslümanları

Gabon Müslümanları

13 Şubat 2017

Yüz ölçümü: 267.667 km2

Nüfus: 1.672.597

Müslüman nüfus: %1-5

Başkent: Libreville

Resmî dil: Fransızca

Afrika’nın batısında yer alan ve kıtanın en küçük ülkelerinden biri olan Gabon’da Müslümanların genel nüfus içindeki oranı yaklaşık %1-5 arasındadır. Ülke nüfusunun yarısı Hristiyanlaştırılmış yerlilerden oluşmaktadır. Nüfusun üçte biri de halen yerel Afrika dinlerine inanmaktadır. Müslüman nüfusun büyük bir bölümü ise, Gabon’un yerlisi olmayan Müslüman göçmenlerden oluşmaktadır. Bu durumun en önemli nedeni, ülkenin özellikle 1970’lerde petrolün bulunmasından sonra yabancı iş gücü ve yatırımcılar için cazip hale gelmesidir.

Gabon, Hristiyan ağırlıklı bir nüfusa sahip olmakla birlikte 1974 yılından bu yana İslam İşbirliği Teşkilatı üyesidir. Bunda zengin Arap ülkeleri ile geliştirilmek istenen ekonomik ilişkiler bir yana, dönemin devlet başkanı Omar Bongo’nun 1973 yılında İslamiyet’i seçmesi de etkili olmuştur. Ancak ekonomi eksenli bu ilişkiler siyasi meyvelerini de vermiş ve Gabon, Filistin sorunu gibi birçok uluslararası konuda İslam ülkelerinin yanında yer almıştır.

Devlet başkanının İslamiyet’i benimsemesinin ardından ülkede Müslüman azınlığın durumu hızla iyileşme göstermiştir. Bürokraside de İslam’ı seçen yöneticilerin olması ülkedeki Müslümanların konumunu güçlendirmiştir. Omar Bongo 2009 yılına kadar ülkeyi tek adam idaresinde yönettikten sonra yerine oğlu geçmiştir.

İslam’ın Gabon’a ilk ulaştığı döneme ilişkin net bir tarih belirtmek çok zordur. Bununla birlikte ilk defa 11. yüzyılda Fas merkezli Murabitun (Moravids) devleti döneminde Batı Afrika kıyılarını dolaşan davet ve tebliğ gruplarının ilk defa Gabon’un kuzey bölgelerine ulaştığı tahmin edilmektedir. Bundan yaklaşık beş asır sonra, Nijer deltası ve Mali bölgelerinden buralara kadar gelen Müslüman tüccarlar sayesinde Fang halkının Müslüman olması, Gabon’daki Fang topluluğunun da İslamiyet’i benimsemesini sağlamıştır. Buna ilave olarak komşu ülke Kamerun’daki Fulanilerin İslam’a girmesi, komşu Gabon’daki etnik akrabalarının da Müslüman olmasını teşvik etmiştir.

Bu küçük değişim adımlarına karşın ülkede 16. yüzyıldan itibaren başlayan Batı etkisi, tüm Batı Afrika kıyıları ile birlikte Gabon’un da Avrupalı sömürgecilerin kontrolüne geçmesine sebep olmuştur. 1885 yılında resmen Fransız sömürgesi olan ülke, karanlık bir sömürge dönemine girmiştir. 1960 yılına kadar süren işgalin ardından gelen çalkantılı bağımsızlık süreci, ilk yıllardan itibaren askerî darbelerle sık sık gerilimlere sahne olmuştur. 1967 yılından itibaren günümüze kadar ülkeyi Müslüman asıllı bir aile olan Bongo ailesi yönetmeye başlamıştır.

Müslüman bir devlet başkanına sahip olmakla birlikte Gabon, Fransa’nın perde arkasındaki idaresi nedeniyle hiçbir zaman tam bağımsız bir politika geliştirememiştir. İktidardaki elitler Fransa ile Müslüman ülkeler arasında bir denge politikası yürütmeye çalışmıştır.

Ramazan ve kurban bayramlarının birinci günleri ülkede resmî tatildir. Müslüman azınlık için devlet kanalında haftada bir dinî yayın yapma hakkı bulunmaktadır. Bu yayın genellikle bir camiden cuma hutbesinin yayınlanması olarak uygulanmaktadır. Ülkede Müslümanların kendi eğitim kurumlarını kurması önünde de herhangi bir engel yoktur. İslami okullar için aranan en önemli şartlardan biri buralardaki eğitimin herhangi bir devlet okulundaki eğitim standardından daha düşük olmamasıdır.

Gabon’da dinî azınlıklara tanınan haklardan yararlanabilmek için belirli bir sayıya ulaşan gruplar cemaat olarak muhatap alındığından, bu şekilde ülke çapına yayılmış 34 İslami cemaat bulunmaktadır. Bu dağınıklığı gidermek adına ülkede bütün Müslümanları bir araya getirmeye yönelik ilk büyük kongre 2004 yılında başkent Libreville’de toplanmıştır. Tüm farklı yapıları başarılı bir şekilde toparlayan kongre sonrasında Müslüman azınlığı oluşturan grupların tamamı güç birliği yapma kararı almıştır. Bugün bu kararların uygulanması için çabalar devam etmektedir.

Farklı mezhep ve ideolojilerden onlarca Müslüman grup Afrika ülkelerinde ender rastlanan bir adım atarak Gabon Müslüman Topluluğu Anayasası adlı bir ortak belge imzalamıştır. Bu anayasa ile Müslüman gruplar arasındaki ilişkiler düzenlenmektedir. Zaman zaman gruplar arasında rekabetten kaynaklanan anlaşmazlıklar yaşandığında -tartışma konusu olsa da- genel kabul görmüş temel bir metin olarak burada yazan ilkeler işletilmektedir.

Müslümanları temsil eden Gabon Yüksek İslam Konseyi adlı kurum, hem değişik grupları bir araya getirme hem de devletle Müslüman azınlık arasındaki ilişkilerde etkilidir. Ayrıca devlet başkanlığına bağlı olarak Müslümanlarla ilgili politikalar konusunda danışmanlık yapan bir genel sekreterlik de bulunmaktadır. Bu genel sekreterlik konsey üzerinde doğrudan söz sahibidir.

Ülkede etnik ve dinî çeşitliliği bir arada barış içinde yaşatmaya çalışan Gabon yönetimi, zaman zaman dinler arası diyalog toplantıları düzenleyerek değişik inanç gruplarını bir araya getirip görüş alışverişinde bulunmaktadır.

Ülke, Afrika kıtasında ekonomik zenginlik olarak ortalamanın üzerinde bir güce sahiptir. Birçok Afrika ülkesine kıyasla Gabon’da kişi başına düşen gelir nispeten yüksektir. Bulunla birlikte gelir adaletsizliği, ülkenin en temel problemlerinden biri olarak bu zenginliklerin dağılımında ciddi bir dengesizlik oluşturmaktadır. Büyük bir gelir uçurumu yaşanan ülkede, sosyal adalet sorunu en ciddi risklerden biridir.

Ülkede Müslümanların sosyoekonomik durumları oldukça çelişik bir görünüm arz etmektedir. Sivil ve askerî elit sınıfa mensup Müslümanların sosyal statüleriyle birlikte ekonomik düzeyleri de yüksektir; ancak vasıfsız işçiler olarak şehirlerin kenar mahallelerinde veya kırsal bölgelerde yaşayan Müslümanların durumu oldukça kötüdür.

Diğerleri