İsrail’de Etnik ve Dinî Azınlıklar

İsrail’de Etnik ve Dinî Azınlıklar

13 Mart 2017

Giriş

İşgal ettiği Filistin toprakları üzerine kurulmuş olan İsrail, her ne kadar askerî ve ekonomik anlamda güçlü bir görünüşe sahip olsa da iç dinamikleri itibarıyla homojen bir yapıda olmadığı için toplumsal olarak bazı temel problemlerle karşı karşıyadır. İsrail’deki Yahudi topluluğu öncelikle kendi içinde bölünmüş bir görünüm arz etmektedir. Bilhassa İspanya kökenli Sefaradlar ile Doğu ve Orta Avrupa kökenli Eşkenaziler arasında ciddi bir toplumsal ayrışma bulunmaktadır. Buna ilave olarak, Yahudi vatandaşları içerisinde laik, ortodoks veya dindar ayrımı da çok bariz bir şekilde fark edilmektedir. Dindarlar ve laikler içerisinde de birçok ayrımın söz konusu olduğu ülkede, bir de Afrika kökenli Falaşalar ile yerli nüfus arasında bir ayrımcılık yaşanmaktadır. Çoğu zaman Arap ülkeleriyle yaşanan çatışma ve ihtilaflar, İsrail içindeki bu toplumsal farklılıkların gündem oluşturmasına mani olmaktadır. Alt gruplar arasında birçok ihtilaf ve çatışma yaşayan kesimler siyaset, eğitim, sosyal haklar, kültürel yaşantı ve benzeri konularda da eşitsizliklerle karşı karşıya kalmaktadır. Ayrıca işgal ettiği topraklardaki büyük Arap nüfusun da eklenmesiyle İsrail’in heterojenliği konusu daha da tartışmalı bir hal almıştır.

İsrail’de azınlıklarla ilgili tartışmalar başlarda güvenlik ve İsrail varlığını kabul edip etmeme çerçevesinde yapılırken, 1967 sonrası gelen yeni işgallerin ardından farklı bir boyuta taşınmıştır. Zira artık bu topraklarda yerleştiğine dair bir kanaatle hareket eden İsrail, bu konuyu kendi içerisinde bir hak ve özgürlükler tartışması çerçevesinde yürütmeye başlamıştır. 1990’lı yıllarda ve sonrasında, Oslo barış sürecinin de etkisiyle Müslüman Araplar özelinde ve azınlıkların genelinde, hatta kendilerini liberal olarak tanımlayan Yahudiler arasında dahi, azınlıkların haklarını koruma ve gözetme adına ortak sivil toplum kuruluşları, dernekler ve araştırma merkezleri kurulduğu görülür. Öyle ki artık İsrail’deki azınlıklar meselesi, devletin varlığı veya haklılığı meselesinden ziyade, İsrail’deki azınlıkların dünyadaki genel azınlık hakları çerçevesinde belirlenen haklardan hangilerine sahip olması gerektiği üzerine şekillenmeye başlamıştır. Bu çalışma, İsrail’deki azınlıkları nüfus, köken, toplumsal hayata katılımları ve yapıları üzerinden tanımayı hedeflemektedir.

İsrail, işgal ettiği Filistin topraklarında 1948 yılında kuruluşundan itibaren sürekli yayılmacı ve işgalci yönü ile ön planda olduğu için, yayıldığı coğrafyayı ve dinamiklerini tam olarak tespit edebilmek zordur. 1948 yılında ilan ettiği sınırlarını genişletmeye çalıştığı, sürekli yeni topraklar işgal ettiği ve bünyesine yeni kalabalıkları eklediği için, İsrail’de azınlıklar konusunu incelemek geniş kapsamlı bir araştırmayı gerektirmektedir. Ayrıca öz vatanları olan topraklarda azınlık konumuna düşen insanları ele almak, kavramlaştırmak ve bir çerçeveye oturtmak da bütün bu sebeplerden ötürü bir hayli zordur. Dolayısıyla bu çalışmada azınlık olarak tarif edilen gruplar, aslında yaşadıkları toprakların bizzat sahipleri olup 1948 yılında işgal devleti İsrail’in kuruluşundan sonra fiilî olarak azınlık konumuna düşen halklardır.

Bölgedeki diğer siyasal yapılardan farklı olarak İsrail denilen yapı, bölgenin yerleşik bir halkının kurtuluş savaşı vermesi ile değil, dünyanın farklı bölgelerinden insanların buraya yığılması ile oluşturulmuştur. İsrail’deki Yahudi nüfusu Avrupa, Amerika, eski SSCB ve az da olsa Afrika ülkelerinden gelenlerden oluşmaktadır. Dolayısıyla İsrail Yahudileri her ne kadar aynı dinden olsalar bile geldikleri yerlerden etkilenmiş, buraların yerel toplumsal kodlarına ve zihniyetine sahip, bu kodlara göre sosyal çevre edinen, iş yapma biçimleri bu kodlara göre şekillenen, ayrı toplumsal reaksiyonları olan fertler ve gruplardır. İsrail vatandaşı Yahudiler ayrıca hem dini yaşayış ve uygulayış şekilleri hem takip ettikleri demografik stratejileri hem de işledikleri her türlü ihlalin bir şekilde meşrulaştırılması sebebiyle dünya kamuoyunun gözünden her zaman kaçırılmıştır.

Raporun tamamına ulaşmak için tıklayınız.