Yükleniyor...

Liberya

Liberya

Liberya

Temel Göstergeler
Resmi Adı Liberya Cumhuriyeti
Yönetim Biçimi Başkanlık Tipi Cumhuriyet
Başkent Monrovia (1.2 milyon)
Bağımsızlık 26 Temmuz 1847
Yüzölçümü 111.370 km²
Nüfusu 4.8 milyon
Komşuları Kuzeybatıda Sierra Leone, kuzeyde Gine, doğuda Fildişi Sahilleri
Nüfusun Etnik Dağılımı Yerel Afrikalı kabileler %95, Amerikan-Liberyalıları %2,5 (Amerika’dan gelmiş eski kölelerin soyu), Kongo ulusu %2,5 (Karayipler’den gelmiş eski kölelerin soyu).
İklimi Tropikal iklim; kışlar sıcak ve kuru, yazlar nemli ve bulutlu geçer. Yağış mevsimi mayıstan ekime, kurak mevsim ise kasımdan nisana değin sürer. Aralık ayında Sahra’dan kıyıya doğru esen ve harmattan olarak bilinen çöl rüzgarları da iklimi etkiler.
Coğrafi Özellikleri Tropik yağmur ormanları ülke topraklarının %40'ını kaplar.
Dil İngilizce (resmî dil), 29 farklı yerel dil
Din %30 Müslüman, %35 yerel dinler, %35 Hristiyan (Protestan)
Para Birimi Liberya Doları (LRD)
Millî Gelir 2.3 milyar dolar
Kişi Başı Ortalama Milli Gelir 518 dolar
Okuma-Yazma Oranı %48 (2015)
İşsizlik Oranı %4 (2016 verileri)
Büyüme Hızı % -1.6 (2016)
Doğal Kaynakları Demir, kereste, elmas, altın ve hidroenerji
Tarım Ürünleri Kauçuk, kahve, kakao, pirinç, manyok, palmiye yağı, şekerkamışı, muz, kereste
Endüstri Kauçuk üretimi, palmiye yağı, elmas ve kereste
İhracat Ürünleri Elmas, demir, kauçuk, kereste, kahve ve kakao
İthalat Ürünleri Yakıt, kimyasallar, makine, taşıt ekipmanları, sanayi malları ve gıda ürünleri
Başlıca Ticaret Ortakları İsviçre, ABD, Kanada, Singapur, Japonya, Güney Kore

Ülke Tarihi

Liberya, Batı Afrika kıyısında, kuzeybatıda Sierra Leone, kuzeyde Gine, doğuda Fildişi Sahili'ne sınırları bulunan bir ülkedir. Anlamı "özgürlerin toprağı" olan Liberya, Siyah Afrika'nın sömürge yönetimi görmemiş tek ülkesi ve kıtanın en eski cumhuriyetidir. Son dönemde iki iç savaşa sahne olmuştur: Liberya İç Savaşı (1989-1996) ve İkinci Liberya İç Savaşı (1999-2003). İkinci iç savaş, yüzbinlerce insanın göçüne ve ekonominin çökmesine neden olmuştur.

16. yüzyılda Portekizliler tarafından işgal edilen Liberya’nın modern tarihi, 1822’den itibaren ABD’de bir şekilde özgürlüğünü kazanan siyahî kölelerin anavatanlarına dönmelerine izin verilmesi ve bugünkü Liberya topraklarına yerleştirilmesiyle başlamıştır. Adını beşinci ABD Başkanı James Monroe’dan alan şimdiki başkent Monrovia’ya gelen yeni yerleşimciler yerli halk tarafından hoş karşılanmamış, ancak Müslüman kitleden yardım görmüşlerdir. Yerli kabileler, yeni yerleşimcilerin 19. yüzyılın ikinci yarısında içeri doğru yayılmasına karşı koymaya çalışmış fakat başarılı olamamışlardır. Özellikle Grebo ve Kru kabileleri, 20. yüzyıla kadar Amerika kökenli yerleşimcilere karşı direnmeye devam etmiştir.

1847’de siyahi yerleşimciler kendilerinin buraya gelmesini destekleyen Amerikan Sömürge Cemiyeti ile bağlarını kopararak, bir istiklâl beyannamesi yayınlamış ve Liberya Cumhuriyeti’nin kuruluşunu ilan etmişlerdir. Liberya anayasası Amerikan anayasası örnek olarak hazırlanmış ve yerli halk Amerikan-Liberyalıları ile eşit haklara sahip olmaktan mahrum edilmiştir.

II. Dünya Savaşı’na Müttefikler safında giren Liberya, savaş sonrası dönemde ABD ile karşılıklı savunma paktı imzalamış, Soğuk Savaş dönemi boyunca da Batı blokunda yer aldı. Kurulduğu yıl BM üyesi olan Liberya, 1960’ta da BM Güvenlik Konseyi’ne seçilen ilk Afrika devleti olmuştur. 1944-1971 yılları arasında başkanlık yapan William Tumban, ülkeye yabancı yatırımcıları çekmek, ekonomik, sosyal ve siyasî açıdan Amerika kökenli siyahîlerle yerli halkın kaynaşmasını sağlamak için çaba sarf etmiştir.

Tumban’ın 1971’de ölümü üzerine yerine yardımcısı William R. Tolbert, Jr. Geçmiştir. 12 Nisan 1980’de, o zamana kadar Afrika’nın en istikrarlı ülkesi olan Liberya’da askeriye, Başçavuş Samuel K. Doe başkanlığındaki darbe ile yönetimi ele geçirmiştir. Devlet başkanının öldürüldüğü darbe sonrasında idareyi ele alan cunta hükümeti, anayasayı feshetmiş, askerî yönetimin hazırladığı yeni anayasa Temmuz 1984’te kabul edilerek yürürlüğe girmiştir. 1985’te yapılan devlet başkanlığı seçimlerini şüpheli bir şekilde, General rütbesi alan Doe kazanmıştır.

80’li yılların sonuna doğru Doe’nun baskıcı rejimi ve kötüleşen ekonomik şartlar ülkeyi iç savaşa sürüklemiştir. 1990 yılı itibariyle askeriyedeki Doe’ya muhalif, Charles Taylor’un liderliğindeki Liberya Milliyetçi Vatansever Cephesi silahlı birlikleri kırsal kesimin birçok bölgesinde ve başkentte idareyi ele almıştır. Çarpışan karşıt gruplar arasında 1995’te ateşkes antlaşması imzalanmışsa da küçük çapta çatışmalar devam etmiştir. Barış antlaşması sonrasında seçimler yapılmış ve Taylor devlet başkanı seçilmiş, bunun üzerine ülkenin kuzey bölgesinde hükümet güçleriyle karşıt gruplar arasında çatışmalar tekrar alevlenmiştir.

2003'te Gana’da hükümet ile isyancı gruplar Liberya Barış ve Demokrasi Birliği (LURD) ve Liberya Demokrasi Hareketi (MODEL) arasında yürütülen görüşmeler, geçici bir hükümetin kurulmasını öngören bir barış anlaşması ile noktalanmış. 2005’te iç savaş bittikten sonra yapılan ilk seçimlerde Ellen Johnson-Sirleaf devlet başkanı seçilmiştir. Sierra Leone’daki iç savaşta isyancılara silah yardımı yapığı ilan edilen Charles Taylor 2003’te istifa ettikten sonra Nijerya’ya sürgüne gönderilmiş ve savaş suçu işlediği gerekçesiyle yargılanmıştır. Sirleaf ise 2017 yılında dünyaca ünlü eski futbolcu George Weah’ın galibiyetiyle sonuçlanan seçimlere kadar yaklaşık 12 yıl devlet başkanlığı yapmıştır.

Siyasî Yapı

Liberya’da yasama organı Senato ve Temsilciler Meclisi’nden oluşmaktadır. Temsilciler Meclisine 73 kişi oy çoğunluğuna göre 6 yıllık bir dönem için, Senato’ya ise 30 kişi 9 yıllık bir dönem için seçilmektedir. Ülkenin Cumhurbaşkanı doğrudan halk tarafından 6 yıl için seçilmekte ve en fazla iki dönem (12 yıl) görev yapabilmektedir. 

1989 yılından 2003 yılına kadar aralıklı olarak 14 yıl devam eden iç savaşta 250 bin kişinin hayatını kaybettiği Liberya’da, Ekim 2005’te BM gözetiminde seçimlere gidilmiş, ikinci turda oyların %59.4’ünü alan Ellen Johnson-Sirleaf Cumhurbaşkanı seçilmiştir. Ellen Johnson-Sirleaf görevine Ocak 2006’da başlamıştır. 8 Kasım 2011 tarihinde gerçekleştirilen ikinci tur seçimlerde Sirleaf oyların %90.7’sini alarak bir kez daha Cumhurbaşkanı seçilmiştir. Ülkede son olarak Aralık 2017’de yapılan seçimleri ise oyların %61.5’ini alan dünyaca ünlü eski futbolcu George Weah kazanmış ve ülkenin yeni devlet başkanı olmuştur.

Liberya’nın yerli halkı, sosyal idare açısından federasyonlar şeklinde ayrılmıştır. Her kabilenin kendine has dili, âdeti ve dini vardır. Mandigolar, Gisiler, Golalar, Kpuesiler, Kurular ve Grebolar birer konfederasyon teşkil eder. Bu konfederasyonların en önemlilerinden biri olan Mandigolar Müslümandır. Nüfusun %5’ini oluşturan Amerika kökenli Liberyalılar ise ülke tarihi boyunca yönetici baskın sınıf olmuşlardır.

Ekonomik Yapı

Liberya’da büyük ölçüde tarım ve ormancılığa dayanan, gelişme yolunda bir piyasa ekonomisi yürürlüktedir. Hükümet tarım ve hayvancılık sektörlerinde yatırımları teşvik etmektedir. Son dönemde yapılan yatırımlarla palm yağı ve kereste üretimi de giderek artmaktadır.

Bol su kaynakları, mineralli toprakları ve elverişli iklimi sayesinde Liberya temel ürünlerde üretici ve ihracatçı durumundadır. Ülkenin tarım ihracatındaki en değerli ürünü, demirden sonra ikinci sırayı alan kauçuktur. St. Paul Nehri üzerindeki baraj önemli bir hidroelektrik kaynağıdır.

Ülkede yaşanan iki uzun süreli savaş, ekonominin ciddi anlamda zarar görmesine yol açmıştır. Savaş sebebiyle yabancı yatırımcıların birçoğu ülkeyi terk etmiştir. İç savaş sırasında BM, ülkeden elmas ithal edilmesinin yasaklanması yönünde karar almıştır. Bu ülkeden elmas ithalatı hâlâ BM’nin sınırlamalarına tâbidir. Öte yandan 2014-2016 yılları arasında yaşanan Ebola salgını da Liberya’yı ekonomik açıdan olumsuz yönde etkilemiştir.

Liberya’nın kıta sahanlığı içinde petrol ve doğalgaz yatakları keşfedilmiştir. Rezervlerinin 1 milyar varilden fazla olabileceği belirtilmektedir.

Coğrafî Yapı

Oldukça karmaşık yüzey şekilleri olan Liberya'nın yaklaşık 560 km'yi bulan kumlu ve alçak kıyı şeridi boyunca lagünler, bataklıklar ve yer yer kayalık burunlar uzanır. Genişliği 23-40 km arasında değişen bu kesimin gerisindeki hafif engebeli tepeler birdenbire yükselerek yerini dar bir orman kuşağına bırakır. Ortalama yüksekliği 180-300 m. olan bu kuşağı orman örtüsünün seyrekleştiği bir plato izler. Vadilerle yarılmış bu platonun yüksekliği 450-650 m. arasında değişir. Liberya'nın kuzey kesimi dağlıktır. 1350 metreye kadar yükselen tepeler vardır. Bu bölgenin en yüksek noktası olan Nimba Dağları, Gine sınırında bulunan Guest House (Konuk Evi) Tepesi'nde 1.381 m'ye ulaşır.

Dağlık bölgeden doğan Mano ve Moro ırmakları güneybatı yönünde akarak Atlas Okyanusu'na dökülür. Fildişi Kıyısı sınırını oluşturan Cavalla Nehri'nin bir bölümü ulaşıma elverişlidir. Öteki önemli akarsular Lofa, St.Paul, St.John ve Cestos'dur. St. Paul Nehri üzerinde, başkentin 27 km. kuzeydoğusundaki çavlanlarda kurulan baraj önemli bir hidroelektrik kaynağıdır.

İklim özellikle kıyı kesiminde yıl boyunca sıcak ve nemlidir. Yağış mevsimi mayıstan ekime, kurak mevsim ise kasımdan nisana değin sürer. Aralık aylarında Sahra'dan kıyıya doğru esen ve harmattan olarak bilinen tozlu ve kuru çöl rüzgarları da iklimi etkiler. Yıllık ortalama sıcaklık 18 °C ile 29 °C arasındadır. Kış ısı ortalaması 24 °C, yazın ise 33 °C'dir. Kıyı şeridinde 5.080 mm'yi bulan yıllık yağış miktarı, iç kesimlere doğru zalarak 1.780 mm'ye kadar iner.

Tropik yağmur ormanları ülke topraklarının yaklaşık %40'ını kaplar. Sayıca 26 değişik türü kapsayan kerestelik ağaç türlerinin başında demirağacı, baphia nitida ve maun gelir. Ormanlarda birçok maymun, antilop ve kemirici hayvan yaşar. Ayrıca cüce suaygırına ve bazı karıncayiyen türlerine rastlanır. Fil, yabanıl manda ve pars giderek ortadan kalkmaktadır. Sürüngen varlığı oldukça zengindir. Başlıca yılan türleri siyah kobra ve engerektir. Üç ayrı timsah türü belirlenmiştir.

Türkiye-Liberya İlişkileri

Türkiye-Liberya ilişkileri, Türkiye’nin son yıllarda Afrika’ya olan ilgisi ile doğru orantılı olarak gözle görülür bir gelişme kaydetmektedir. Türkiye’nin Liberya’da henüz bir büyükelçiliği bulunmamaktadır ve Akra (Gana) Büyükelçiliği Liberya’ya 2013 yılında akredite edilmiştir. Liberya’nın Brüksel Büyükelçiliği de Türkiye’ye akreditedir.

Son yıllarda iki ülke arasındaki üst düzey ziyaretler sıklaşmış ve bu ziyaretler neticesinde çeşitli işbirliği antlaşmaları imzalanmıştır. Öte yandan Türkiye’nin başta TİKA ve AFAD gibi kurumlar olmak üzere çeşitli yollarla Liberya’ya bağış ve destekleri kesintisiz devam etmektedir.

İki ülke arasındaki ticaret hacmi son derece sınırlıdır ve yıllık ortalama 100 milyon dolar civarında seyretmektedir.

Müslümanların Durumu

Liberya coğrafyasında İslamiyet’in tarih 5 ila 10 yüzyıl geriye kadar götürülmektedir. Bölgenin ilk olarak Faslı âlimler aracılığıyla İslam’la tanıştığı tahmin edilmektedir. Bu tebliğ faaliyetleri bölgede yaşayan Mandingolar arasında karşılık bulmuş ve bugünkü ülke topraklarının kuzey bölgesinde yayılmış, hatta burada bir İslam devleti dahi kurulmuştur. Ancak ABD’den gelen azatlı kölelerin bölgeye yerleşmesi yeni bir misyonerlik sürecinin başlangıcı olmuş, yeni kurulan Liberya devleti Hristiyanî temeller üzerinde yükselmiştir. Öyle ki 1980 yılına kadar devlet başkanlarının başpiskoposlardan çıkması da bunun açık bir göstergesidir.

Günümüzde Liberya Müslümanları ülkede nüfusun önemli bir kesimini oluşturmakla birlikte bu oranı düşük gösterme yönünde ülke içinde ve uluslararası arenada bir çaba söz konusudur. Bugün ülkedeki Müslümanların gerçek oranını %30 civarında olduğu tahmin edilmekte, fakat farklı araştırmalarda bu oran %12 ile %30 arasında değişik oranlarda görülebilmektedir.

Müslümanlar, ülkenin geniş halk kesimleri içerisinde, özellikle sosyo-ekonomik açıdan dezavantajlı kesimleri oluşturmaktadır. Buna karşın eğitim, tebliğ faaliyetleri, din işleri gibi hususlarda ülke Müslümanlarının görece kurumsal yapılara sahip olduğu söylenebilir. Liberya Müslümanları başta Türkiye olmak üzere İslam coğrafyasından eğitim, ekonomi, siyaset, kültür-sanat gibi alanlarda yatırım beklemektedir.

Liberya İle İlgili Çalışmalar.