Misyonerlere Karşı Mütevazı Bir Direniş: Şifahi Eğitim

Misyonerlere Karşı Mütevazı Bir Direniş: Şifahi Eğitim

Türlü zenginliklerin cenneti, ancak yokluğa duçar olan vatanların toprağı Afrika’da çocuklar daha üç yaşında medrese yollarına düşüyor. Eğitim, Afrika insanının öncelikleri arasında yer alsa da sömürgeci devletlerin üzerlerinden düşmeyen gölgeleri, yıllardır Müslüman Afrika halklarını eğitim yolunda biçare bırakmış. Ancak Müslüman halk, ilim yolunda karşılaştığı tüm zorluğa rağmen kendi eğitim sistemini oluşturmuş. Şifahi olarak yapılan bu eğitim şekli, bütün Afrika ülkelerinde geleneksel bir yöntem olarak hâlâ kullanılmakta.

Ya Hristiyanlık ya cehalet… Sömürgeci ülkeler kâğıt üzerinde o topraklardan çıkıp gitmiş olsalar da geride başka bir sömürge sistemini devam ettirecek olan misyonerleri bırakmışlar. Afrika’da kol gezen misyonerler ve sömürgeci zihniyet, eğitim alanında ilerlemeye çalışan, genelde tüm Afrika’nın, özelde Müslüman halkların yakasını hiç bırakmamış.

Afrika’da hızla yayılan Katolik okulları, bulundukları bölgelerin en iyi örneklerini teşkil ettiğinden, bölge ülkelerindeki hükümetler ayrıca okul yapmaya lüzum dahi görmemiş. Batılı ülkeler de Afrika’ya yaptıkları eğitim yardımlarını sadece bu Katolik okullara aktardıklarından zaten ciddi ekonomik sıkıntı içinde olan yerel hükümetler bu konuda yatırım yapmaktan geri durmuş. Anlaşılacağı üzere bu siyasetle, ya çocukların okuyup Hristiyan olmaları ya da okumayıp cahil kalmaları hedeflenmiş. Hatta bazı Afrika ülkelerinde daha da ileri gidilerek, ülkenin tarihî kayıtları değiştirilip yerine bol Hristiyanlık kokan sahte bir tarih yazılarak bu okullarda öğretilmiş. Durum böyle olunca Müslüman halk hiçbir zaman, çocuklarını bu okullara göndermeyi tercih etmemiş, bunun yerine geleneksel eğitim verilen medreseleri tercih etmiş. Hâlihazırda Afrika’da pek çok ülkede aileler çocuklarını geleneksel eğitimin devam ettiği bu medreselere göndermeyi yeğliyor.

DSCN1447Tek alternatifleri medreseler: Müslüman Afrika halkı medrese eğitimine büyük önem veriyor. Onlar için Kur’an ilmi öğrenilmeden başka ilimleri öğrenmeye çalışmanın manası yok. Medreselerde genellikle çeşitli zorlukların bir gelenek olarak şekillendirdiği şifahi eğitim sistemi uygulanıyor. Defter veya kalem kullanmaksızın, sadece öğretmenin söylemesi, çocukların da tekrarlayarak öğrenmesi ve ezberlemesi sistemine dayanan şifahi eğitim, Afrika’nın her ülkesinde uygulanan vazgeçilmez bir yöntem.

Zorluklarla elde edilen bilginin daha kutsal ve sağlam olduğuna inanan insanlar, çocuklarını kimi zaman en uzaktaki medreseye veya okula kimi zaman da büyük şehirlerden kasabalara gönderiyor. Medreselerde eğitim sırasında not tutmak için luh adı verilen tahta levhalar kullanılıyor. Bu levhaların üzerine yazılan her bilgi ve ayet, ezberleninceye dek silinmeden bekletiliyor; kimse ezberini iyice tamamlamadan burada yazanları silmeye cesaret edemiyor, zira notlar levhalardan silindiğinde bir daha yazılmıyor.

Son yıllarda İslam ülkeleri tarafından Afrika’daki büyük şehirlerde kurulan medreselerde de hem alışkanlık hem geleneklere bağlılık hem de yoksulluk sebebiyle şifahi eğitim hâlâ devam ediyor. Medreselerin gelenekler üzerine oturan sistemi, halkın ihtiyaçlarına göre şekillenmiş durumda. Çocuklar sabahtan medrese dersine, öğlen de okullarına gidiyor; akşam ise yine okul çıkışlarında medreseye uğramadan evlerine dönmüyorlar.

Afrika ülkelerinin zayıf ekonomileri, ister Çad’da olsun ister Kenya’da isterse Etiyopya’da, insanların kalem kâğıt tutmasına izin vermemiş. Çocuklar, olmayan defterleri, kalemleri yerine tahta levhalar üzerine kömür veya tencere karasından yaptıkları mürekkebi kullanmışlar. Müslüman Afrika halkı, eğitim konusunda karşılaştığı her türlü zorluğa rağmen kendi alternatifini üretmiş ve çocuklarının eğitimi için elindeki imkânları en etkili şekilde kullanmaya çalışmış. Neredeyse her aileden bir hafızın çıktığı bu yerlerde, insanlar, her daim sömürgeye ve misyoner faaliyetlere karşı direnmiş; eğitim yolunda atılması gereken her türlü adımı koşulları elverdiğince atmış. Yıllarca mücadele ettikleri bütün zorluklara ve gösterdikleri azme de üzerlerinde yazan ayet-i kerimelerle çocukların ellerindeki luhlar şahitlik etmiş.