Yükleniyor...

Moritanya

Temel Göstergeler
Resmi Adı Moritanya İslam Cumhuriyeti
Yönetim Biçimi Cumhuriyet
Bağımsızlık Tarihi 28 Kasım 1960 (Fransa'dan)
Başkent Nuakşot (1 Milyon)
Yüzölçümü 1.030.700 km²
Nüfusu 4.5 milyon (2018)
Nüfusun Etnik Dağılımı %40 Maur/siyah karışımı, %30 Maur, %30 siyah ırk
İklimi Çöl iklimi etkisi altındaki ülkede hava yıl boyunca sıcak, yağışsız ve tozludur.
Coğrafi Konumu Kuzeybatı Afrika ülkesi olan Moritanya’nın batısında Atlas Okyanusu, güneybatısında Senegal, güneydoğu ve doğusunda Mali, kuzeydoğusunda Cezayir, kuzeyinde ise Batı Sahra yer alır.
Komşuları Mali (2237 km), Batı Sahara (1561 km), Senegal (813 km), Cezayir (663 km), Atlas Okyanusu (754 km)
Dil Arapça, Pular, Soninke, Wolof, Fransızca
Din %100 Müslümanlık
Ortalama Yaşam Süresi 62 yıl
Okuma-Yazma Oranı %52 (2015)
Para Birimi Ouguiya (MRO)
Millî Gelir 5 milyar dolar (2017)
Kişi Başı Ortalama Milli Gelir 1.284 dolar (2017)
İşsizlik Oranı %11.6 (2016)
Enflasyon Oranı %3.3 (2018)
Yoksulluk Oranı %31 (2014)
Reel Büyüme Hızı %3.8 (2017)
Doğal Kaynakları Demir, alçıtaşı, balık, bakır, fosfat, elmas, altın, çinko, kurşun
Doğal Afetler Periyodik kuraklıklar, rüzgarlar
Tarım Ürünleri Hurma, darı, pirinç, mısır
İhracat Ürünleri Demir, balık, altın

Ülke Tarihi

Roma İmparatorluğu döneminde, Roma’ya bağlı bir krallık tarafından yönetilen Moritanya toprakları, M.S. 3. yüzyılda Berberî göçlerine muhatap olmuştur. Yüzyıllar boyunca bölgesel krallıkların hüküm sürdüğü bölgede öne çıkan krallık güneydoğudaki Gâne Krallığı olmuştur.

8. Yüzyılda Müslüman tüccarlar bölgeye ulaşmış ve yerel yapılanmalarla güçlü ilişkiler kurmuştur. Bu yüzyıldan sonra Gana krallarının Müslümanların bölgede barınmasına izin vermesi, Berberî kabilelerin Müslüman oluşu ve din-tasavvufî hareketler Moritanya’nın büyük oranda Müslümanlaşmasını sağlamıştır.

13-15. yüzyıllar arasında Merînîlerin hüküm sürdüğü Moritanya, daha sonra Hassânîlerin kontrolüne geçmiştir.

Fransa sömürge güçleri Moritanya’ya ilk olarak 1854 yılında girmiş fakat iç bölgeleri kontrol altına almaları ancak 20. yüzyılın başlarında gerçekleşmiştir. İkinci Dünya Savaşı sonrasında başlayan bağımsızlık hareketleri on yıl kadar sürmüş ve ülke önce 28 Eylül 1958’de Moritanya İslam Cumhuriyeti ad ile Fransa’ya bağlı özerk bir bölge statüsü kazanmış, 28 Kasım 1960’da ise aynı isimle bağımsızlığını ilan etmiştir.

1961 yılında ülkenin ilk devlet başkanı olan Muhtar Veled Dâde döneminde, eski İspanyol Sahrası’nın (Batı Sahra) ele geçirilmesinde Fas ile mücadeleye girişilmiş fakat başarılı olunamamıştır. 14 Kasım 1975’te Madrid’de imzalanan antlaşma ile İspanya Batı Sahra’dan çekilmiş, Nisan 1976’da ise bölge Fas ile Moritanya arasında paylaştırılmıştır.

Muhtar’ın 1978’de askerî darbe ile devrilmesinden sonra ülke siyasî istikrarı yakalayamamış ve pek çok darbe, hükümet değişikliği ve iç çatışmalara muhatap olmuştur.

Siyasî Yapı

Mağrip coğrafyası ile Sahraaltı Afrika’nın arasında oldukça stratejik bir konumda bulunan Moritanya 1960 yılında bağımsızlığını kazanmış, 1961 yılında Birleşmiş Milletler’e, 1969 İslam Konferansı Teşkilatı’na, 1973’te Arap Birliği’ne ve 1975’te Arap Ekonomik Birliği Konseyi’ne katılmıştır.

Ülke Arap ve Berberî asıllı Beyaz Moritanyalılar, Haratinler ve Afrikalı yerlilerinden oluşmaktadır. Ülke anayasaya göre demokratik ve sosyal bir İslam devletidir. Yine anayasaya göre hakimiyet halka aittir ve ülke yöneticileri halk tarafından seçimle belirlenir. Anayasaya göre devlet başkanının Müslüman olması şartı vardır. Cumhurbaşkanı aynı zamanda hem başkomutan hem de yürütmenin başıdır ve beş yıl için seçilir.

Bugün devlet yönetiminin başında Ağustos 2009’da işbaşına gelen ve Haziran 2014’teki seçimlerde %82 oyla ikinci dönemini geçiren asker kökenli Muhammed Veled Abdülaziz bulunmaktadır. Bu dönemde istihdamı arttırma, eğitim seviyesini yükseltme, terörle mücadele gibi kritik alanlarda önemli adımlar atılmış, ülke son yıllarda istikrarlı bir ekonomik büyüme yakalamış, sivil ve askerî kanatların dengede tutulması ile siyasî istikrar sağlanmış, bölgesel ve küresel aktörlerle işbirliğine dayanan dengeli bir politika izlenmiştir. Bütün bunlar son dönemde Moritanya’da belirgin bir iyileşmeyi de beraberinde getirmiştir.

Ekonomik Durum

Moritanya son yıllarda istikrarlı bir büyüme trendi yakalamış ve 2014’te %5.4, 2015’te %1.2, 2016’da %3.2 büyümüştür. Ülkede millî gelir ortalaması yıllık 5 milyar dolar civarında olup kişi başı millî gelir ise son yıllarda 1300 dolar civarında seyretmektedir. Gelirlerin %40’ı hizmet, %38’i sanayi, %22’si tarım sektöründen karşılanmaktadır. Sanayi sektörü içerisinde yer alan madencilik sektörünün millî gelirdeki payı tek başına %15’in üzerindedir. Gelirler içerisindeki payı henüz düşük olan petrol ve doğalgaz gelirlerinin önümüzdeki yıllarda artması beklenmektedir.

Ülkedeki toplam işgücü varlığı 1.5 milyon kişi civarındadır. İşgücünün yarısı tarım sektöründe, geri kalanların büyük çoğunluğu da hizmet ve sanayi sektörlerinde istihdam edilmektedir. Bununla birlikte ülkedeki işsizlik oranının yüksek olduğu ve nüfusun %30’dan fazlasının yoksulluk sınırının altında yaşadığı görülmektedir. Bunda özellikle 1970’li ve 80’li yıllarda görülen büyük kuraklık yıllarının doğurduğu olumsuzlukların payı büyüktür.

Mevcut olumsuz şartlara ve zorluklara rağmen Moritanya, ekonomik açıdan gelecek adına büyük bir potansiyeli de bünyesinde barındırmaktadır. Zengin yeraltı kaynaklarına sahip olan ülke demir yataklarına ve balıkçılık açısından dünyanın en verimli kıyılarından birine sahiptir. Tespit edilen demir rezervi 250 milyon ton olup, demir işletmeciliği 1974 yılında millîleştirilmiştir. Yıllık 12 milyon ton civarındaki demir ihracatıyla Moritanya en fazla demir ihracatı gerçekleştiren ülkeler arasında 12. sıradadır.

Moritanya demir ve balık dışında bakır ve altın üretimi bakımından da önemli bir potansiyele sahiptir. Ancak altın üretiminde diğer Afrika ülkeleri gibi Batılı şirketlere verilen haklar, ülkenin zenginliklerinin ülke insanının refahı için kullanılması hususunda büyük riskler taşımakta ve bu sebeple sıkı şekilde kontrol edilmesi büyük önem taşımaktadır.

Ülkede ayrıca fosfat, tuz, alçıtaşı, çinko ve kurşun madenleri de bulunmaktadır. Öte yandan altın, elmas, krom ve uranyum gibi gerek ticarî gerek siyasî bakımdan büyük önem taşıyan değerli madenlerin varlığına ilişkin önemli bulgulara ulaşılmıştır.

Bunların dışında ülkede 300 bin varil petrol ve 30 milyar m3 doğalgaz rezervi tespit edilmiştir. Son yıllardaki gelişmeler petrol konusundaki beklentileri karşılayamamış olsa da, önümüzdeki yıllarda yeni rezervlerin tespit edilme ihtimali bulunmaktadır

Ülke ekonomisi açısından temel problemler; iç pazarın yeterli büyüklükte olmaması, nitelikli işgücü yetersizliği ve altyapı alanında yaşanan sıkıntı ve eksikliklerdir. Öte yandan IMF ve Dünya Bankası’nın fonlar aracılığıyla ülke üzerinde etki gücüne sahip olması bir handikap doğurmaktadır. Ancak son yıllarda yapılan yatırımlar, mevcut şartların iyileştirilmesi noktasında adımlar atıldığını göstermektedir. Özellikle inşaat ve ulaşım sektörlerinde yaşanan gelişim kayda değerdir.

Türkiye ile İlişkiler

İki ülke arasındaki ilişkiler, Moritanya’nın bağımsızlığını kazandığı 1960’ı takip eden yarım yüzyıllık süreçte oldukça zayıf seyretmiş ve ülkenin ilk cumhurbaşkanı Muhtar Veled Dâde’nin 1974’te Türkiye’yi ziyareti dışında üst düzey bir ilişki kurulmamıştır. 2010 yılında mevcut cumhurbaşkanı Abdülaziz’in Türkiye ziyaretinin ardından iki ülke karşılıklı olarak büyükelçiliklerini açmış ve ikili ilişkilerde belirgin bir iyileşme görülmeye başlanmıştır. Takip eden süreçte bakanlıklar düzeyinde ziyaretler gerçekleşmeye ve işbirliği antlaşmaları imzalanmaya devam etmektedir. 2016 yılında Orman ve Su İşleri Bakanlığı, 2017’de Ekonomi Bakanlığı tarafından gerçekleştirilen Moritanya ziyaretleri iki ülke arasındaki ticarî ilişkileri güçlendirmiş, birçok ortak proje ve hibe programı üzerinde mutabakatlar sağlanmıştır.

2018 yılı Şubat ayında Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan kalabalık bir bakanlar heyeti ile birlikte gerçekleştirdiği Batı Afrika turu kapsamında Moritanya’yı da ziyaret etmiş, bu ziyaret Türkiye’nin Moritanya’ya cumhurbaşkanlığı düzeyinde gerçekleştirilen ilk ziyaret olmuştur. Türkiye heyeti Moritanya’da halk tarafından büyük bir ilgi ve sevgi ile karşılanmıştır. Bu da iki ülke arasındaki ilişkilerin seyri açısından sevindiricidir.

Moritanya’da az sayıda Türk firması inşaat, balıkçılık ve mobilya sektörlerinde faaliyet göstermektedir. Ancak ülke sahip olduğu potansiyelle Türk işadamları için yeni ve büyük bir pazar potansiyeli taşımaktadır. Özellikle Moritanya’nın sahip olduğu zengin balık varlığı bu bakımdan dikkate değerdir.

İki ülke arasında 2008 yılında 22 milyon dolar civarındaki ticaret hacmi bugün 150 milyon dolar seviyelerine ulaşmıştır. İkili ilişkilerin bu yönde seyretmesi durumunda söz konusu artışın sürmesi sürpriz olmayacaktır.

Öte yandan TİKA başta olmak üzere kamu kurumları ve STK’lar aracılığıyla bölgeye ulaştırılan insanî yardım, teknik yardım, kalkınma projeleri ve eğitim programlarıyla da Türkiye, Moritanya için güçlü bir dost ülke pozisyonu alma yolunda önemli mesafeler kat etmektedir.

Müslümanların Durumu

Moritanya topraklarının bulunduğu bölgeye İslamiyet 8. Yüzyılda Müslüman tüccarlar aracılığıyla ulaşmış, takip eden yüzyıllarda Malikî mezhebi ve sufî hareketler üzerinden ciddi bir yayılma göstermiştir. Takip eden yüzyıllarda bölge Batı Afrika coğrafyasının diğer kesimleri gibi büyük oranda İslamlaşmıştır.

Fransa’nın sömürgeci politikalarına karşın Moritanya İslamiyet’le olan güçlü bağını devam ettirmeyi başarmıştır. Bugün İslam hala Moritanya’nın sosyal, kültürel ve siyasî açıdan en önemli dinamiği konumundadır.

Bugün tamamı Müslüman nüfusa sahip Moritanya, dünya üzerinde resmî adı “İslam Cumhuriyeti” olan birkaç devletten biridir. Ülkede devlet başkanı olmak için Müslüman olma şartı anayasal bir zorunluluktur.

Ülkede tasavvufî yapılanmaların etki gücü eski dönemlerden bu yana yüksektir. Şazeliyye bölgedeki en eski tarikat yapılanması olmakla birlikte, tüm Batı Sahra bölgesindeki en büyük tarikat ise Kâdiriyye’dir. Öte yandan ülkede Ticanîlik ve Vehhabîlik de yaygındır.

Diğerleri