Yükleniyor...

Tacikistan

Tacikistan

Tacikistan

Temel Göstergeler
Resmi adı Tacikistan Cumhuriyeti
Yönetim biçimi Başkanlık Tipi Cumhuriyet
Başkent Duşanbe
Bağımsızlık tarihi 9 Eylül 1991 (Sovyetler Birliğinden)
Yüzölçümü 143.100 km2
Coğrafi konumu Ortaasya'da, Çin'in batısında yer alır.
İklimi İç kısımlarda kıtasal, Pamir dağlarında yarı çöl ve kutupsal iklim görülür.
Doğal kaynakları Hidro enerji, petrol, uranyum, cıva, kömür, kurşun, çinko, antimon, tungsten, gümüş, altın
Nüfusu 8,6 milyon
Nüfusun etnik dağılımı %84,3 Tacik, %13,8 Özbek, %2 diğer
Diller Tacikçe, Rusça
Din 85 Sünni İslam, %5 Şii İslam, %10 diğer
Ortalama yaşam süresi 65 yıl (erkek), 71 yıl (kadın)
Milli Gelir 8,5 milyar dolar (Dünya Bankası verilerine göre)
Kişi Başı Ortalama Milli Gelir 2,690 dolar
Para birimi Tacik Somoni
Reel büyüme oranı %2
İşsizlik oranı %2,5
İthalat ürünleri Petrol yağları ve gazları, buğday, ahşap ürünleri, otomotiv, cam eşyalar, tekstil ürünleri
İhracat ürünleri İşlenmemiş alüminyum, pamuk, kurşun, kurutulmuş meyve, metal cevherleri, tekstil ürünleri
Endüstri Alüminyum, çinko, kurşun, kimyasallar, gübre, çimento, bitkisel yağ, buzdolabı ve derin dondurucu
Tarım ürünleri ve hayvancılık Pamuk, hububat, meyve ve sebze çeşitleri, üzüm, sığır, koyun, keçi

Ülke Tarihi

Tacikistan 1920'de Sovyet askerleri tarafından işgal edildi. Sovyetler Birliği'nin dağılmasından sonra 9 Eylül 1991'de bağımsız bir devlet oldu. Bağımsızlıktan sonra Kasım 1991'de gerçekleştirilen hileli seçimlerde Rahman Nabiyev cumhurbaşkanlığına seçildi. Resmi açıklamalara göre Nabiyev oyların % 58'ini, İslâmi Diriliş Partisi ise % 33'ünü almıştı. Muhalif partiler hile karıştırıldığı gerekçesiyle seçimlerin yenilenmesini istediler. Ancak Yüksek Seçim Kurulu bu isteği reddetti ve seçimleri geçerli saydı. Bunun üzerine Mart 1992'de yönetimin istifa etmesini siteyen muhalifler gösteriler düzenlemeye başladılar. Zamanla gösteriler ülkenin her tarafına yayıldı ve 2 Eylül 1992'de Nabiyev istifa etmek zorunda kaldı. Ardından İslâmi Diriliş Partisi genel başkan yardımcısı Devlet Osman'ın başbakan yardımcısı olduğu ve bütün siyasi partilerin temsil edildiği bir milli ittifak hükümeti kuruldu. Nabiyev'in yerine de eski meclis başkanı Ekber Şah İskenderov getirildi. Ancak komünistler bu hükümete karşı çıktılar ve Sosyalist Halk Cephesi adında bir milis cephesi oluşturarak güneydeki Kul'ab bölgesine ve kuzey kesimlere yığınak yapmaya başladılar. Çok geçmeden ülke içeresinde silahlı çatışmalar başladı. Öte yandan Tacikistan'da İslâmcıların da katıldığı bir milli ittifak hükümetinin kurulması Rusya'yı ve Tacikistan'a komşu Türk cumhuriyetlerini endişeye sevk etti. Bu cumhuriyetlerin yöneticileri İslâmi uyanışın kendi ülkelerini etkilemesinden korkuyorlardı. Rusya, Özbekistan, Kazakistan ve Kırgızistan 7 Eylül 1993'te Tacikistan'a asker gönderme kararı aldı. Bu karar doğrultusunda 24 Ekim 1992'de 201. Rus zırhlı tümeni Tacikistan'ın başkenti Duşenbe'ye girdi. Daha önce istifa ettiğini bildiren Rahman Nabiyev de Rus askerlerinin ve Sosyalist Halk Cephesi milislerinin desteğiyle Duşenbe'ye döndü. Nabiyev 7 Kasım 1992'de Rusya cumhurbaşkanı Boris Yeltsin'le Tacikistan'a gönderilen askeri birliklerin bu ülkede konuşlandırılması üzerine bir anlaşma imzaladı. Nabiyev kısa bir devletin başında tutuldu ve arkasından İmamali Rahmanov cumhurbaşkanlığına getirildi. Tacikistan halkı komünistlerin yeniden yönetimi ele geçirmelerine ve Rus işgaline karşı çıktı. Bunun üzerine işgal kuvvetleri ülke genelinde bir temizlik hareketi başlattı. Çıkan çatışmalarda 100 binden fazla Tacikistanlı hayatını kaybederken 500 bin kişi de ülkesini terk ederek Afganistan'a sığınmak zorunda kaldı. Muhalefet liderleri de ülkeyi terk etmek zorunda kaldılar. İşgal kuvvetlerinin desteğiyle işbaşına geçen yeni hükümet, ülkelerini terk eden muhalefet liderlerini anayasal düzene karşı silahlı ayaklanma başlatmakla suçlayarak haklarında gıyabi davalar açtı. Muhalefet partilerini de aynı ithamlarla kapattı. Afganistan'a sığınan muhalif milisler zaman zaman Tacikistan içlerine girerek askeri mevzilere saldırılar düzenlemeye devam ettiler. Bu saldırılarda çok sayıda Rus askeri hayatını kaybetti. Buna karşılık Rus uçakları da Afganistan sınırını geçerek Tacik mültecilerinin yaşadığı bazı bölgeleri bombaladılar. Rusya, Tacikistan'daki yönetimi, İslâmi Diriliş Partisi, Demokrasi Partisi ve Rastohez Cephesi'nin oluşturduğu ortak cepheye karşı korumak için ülke içerisinde çok sayıda asker yerleştirdi.

Siyasi Durum

Tacikistan, 9 Eylül 1991 tarihinde bağımsızlığını ilan etmiştir. Bağımsızlığın ardından Tacikistan’da 1992-1997 yılları arasında bir iç savaş yaşanmıştır. 27 Haziran 1997 tarihinde Moskova’da ”Tacikler Arası Genel Barış Anlaşması” imzalanmıştır. Ülke, başkanlık sistemiyle yönetilmektedir. İktidardaki Halkın Demokratik Partisi, son olarak 1 Mart 2015 tarihinde yapılan seçimi kazanmıştır. Cumhurbaşkanı, doğrudan halkoyu ile 7 yıllığına seçilmektedir. 2003 yılında yapılan değişiklikle Cumhurbaşkanına ikinci kez seçilme hakkı tanınmıştır. 6 Kasım 2013 tarihinde yapılan seçimleri kazanan Cumhurbaşkanı İmamali Rahman, bu görevi 1992’den beri sürdürmektedir.

Türkiye-Tacikistan İlişkileri

Türkiye, 16 Aralık 1991 tarihinde Tacikistan’ın bağımsızlığını tanımıştır. 29 Ocak 1992’de iki ülke arasında diplomatik ilişkiler kurulmuştur. İki ülke ilişkileri, Mevlana Celaleddin-i Rumi gibi büyük düşünürleri paylaştığımız güçlü bir kültür mirası üzerinde yükselmektedir..Türkiye ile Tacikistan arasında Birleşmiş Milletler, İslam İşbirliği Teşkilatı gibi uluslararası kuruluşlar dahilinde yakın işbirliği bulunmaktadır. Tacikistan’a Türkiye Cumhuriyeti tarafından doğrudan yapılan yatırımlar 50 milyon dolara ulaşmıştır. Birçok Türk firmasının da bulunduğu ülkede, Türk müteahhitlik firmaları bugüne kadar 545 milyon ABD doları değerinde 36 projenin hayata geçirilmesine imza atmışlardır. Tacikistan’a şuana kadar Eximbank kredisi, TİKA ve diğer kuruluşlar da dahil yaklaşık olarak 90 milyon dolar tutarında mali destek ve karşılıksız finansal yardımda bulunulmuştur.

Müslümanların Durumu

Nüfusunun büyük çoğunluğu Müslüman olan Tacikistan’da son yıllarda uygulanan baskıcı laik politikalar sebebiyle din ve inanç özgürlüğü bağlamında ciddi sıkıntılar yaşanmaktadır. Ülkede, kamusal alanda başörtüsü takma yasağı getirilmiştir. Diğer yandan kadınların İslami giyim ve kıyafetle dışarı çıkması ile erkeklerin sakal bırakmasının önüne de engeller konulmuştur. Müslümanların dini gerekliliklerini yerine getirmelerinin önlenmesi noktasında da tesettür giyim mağazaları kapatılmış, Hac ibadetini gerçekleştirmek isteyen Tacik Müslümanlara muhtelif sınırlamalar getirilmiştir. Diğer bir deyişle, Tacikistan halkına yeni bir komünizm dönemi dayatılmakta, Müslümanlara yönelik baskılar her geçen gün katlanarak artmaktadır.

 

Tacikistan İle İlgili Çalışmalar.