Yükleniyor...

Belize

2020
Temel Göstergeler
Resmi Adı Belize
Yönetim Biçimi Anayasal monarşiye bağlı temsili demokrasi
Bağımsızlık Tarihi 21 Eylül 1981 (İngiltere’den)
Başkent Belmopan (25 Bin)
Yüzölçümü 22.966 km2
Nüfusu 400.000 (2019)
Nüfusun Etnik Dağılımı %53 Mestizo, %26 Kreyol, %11 Maya, %6 Garifuna, %4 diğer
İklimi Tropikal iklim hakimdir. Sıcaklık ve nem yüksek, mayıs-kasım arası yağışlıdır.
Coğrafi Konumu Bir Orta Amerika ülkesi olan Belize’in doğusunda Karayip Denizi, batısında ve güneyinde Guatemala, kuzeyinde Meksika yer almaktadır.
Komşuları Meksika (276 km), Guatemala (266 km), kıyı şeridi (386 km)
Dil İngilizce (resmî), İspanyol, Kreyol, Maya, Almanca, Garifuna
Din %73 Hristiyan, %15 Ateist ya da bilinmiyor, %12 Diğer
Ortalama Yaşam Süresi %79.7 (2010)
Okuma-Yazma Oranı %38.2
Para Birimi Belize Doları
Millî Gelir 1.925 Milyar Dolar (2018 IMF)
Kişi Başı Ortalama Milli Gelir 4.862 Dolar (2018 IMF)
İşsizlik Oranı %9 (2017)
Enflasyon Oranı %1.1 (2017)
Reel Büyüme Hızı %2.5 (2017)
Yoksulluk Oranı %41 (2013)
İhracat Ürünleri Şeker kamışı, sebze ve meyve suları, muz, kabuklu hayvanlar, petrol, kuru baklagiller
İthalat Ürünleri Petrol yağ ve gazları, tütün, telefon cihazları, binek otomobil ve motorlu taşıtlar, kimyasal gübreler, plastik eşya, çimento, tıbbî ve ziraî ilaç
Başlıca Ticaret Ortakları ABD, Çin, Meksika, Antiller, Guatemala, İngiltere, Jamaika, Panama

Ülke Tarihi

Bugünkü Belize topraklarının bulunduğu coğrafya, diğer Orta Amerika ülkeleri gibi yüzlerce yıl Maya medeniyetinin etkisi altında varlığını geliştirerek sürdürmüştür. Bölgede MÖ 2500’lü yıllardan itibaren yerleşik toplulukların bulunduğu bilinmektedir. MÖ 3. yüzyılda Maya medeniyetinin zirveye ulaşmasından itibaren Belize önemli bir ticaret merkezi hâline gelmiş, 9. yüzyılın sonlarına kadar devam eden klasik dönem boyunca önemini korumuştur. Öyle ki bölge o dönemde, bugünkü nüfusunun dahi üzerine çıkarak 400.000 ila 1 milyona ulaşmıştır; ancak sömürge öncesi dönemdeki Belize topraklarının bir kısmı bugün Meksika ve Guatemala sınırları içerisinde yer almaktadır.

Belize toprakları 16. yüzyılın ikinci çeyreğinden itibaren İspanyol sömürgeciler tarafından istila edilmişse de Mayaların sömürge kuvvetlerine karşı direnişi uzun süre devam etmiştir. Öte yandan 17. yüzyıldan itibaren bölgeye gelen İngilizlerle İspanyollar arasında da büyük bir hâkimiyet mücadelesi yaşanmıştır. 1716 yılında bölgedeki ilk kalıcı İngiliz yerleşimi kurulmuş ve 1786’da bölgenin ilk müfettişi atanmıştır. Belize’nin de dâhil olduğu bölgenin hâkimiyeti için iki ülke arasındaki mücadele 19. yüzyılın ilk yarısında da devam etmiş, yüzyılın ikinci çeyreğinden itibaren İspanya’nın bölgedeki varlığı sona ermiş, 1862 yılında da Belize İngiltere’nin bölgede “İngiliz Hondurası” adıyla kurduğu yeni yönetime bağlanmıştır.

Belize bir asrı aşkın bir süre İngiliz kolonisi olarak varlığını sürdürmüştür. Ülke ekonomisi 1. Dünya Savaşı’nın ardından çökmüş, 1931 yılındaki kasırgayla birlikte de ülke tamamen harap duruma düşmüştür. 2. Dünya Savaşı’nı takip eden yıllarda bağımsızlık süreci başlamış ve ülkenin ilk seçimleri 1954 yılında gerçekleştirilmiştir. 1964 yılında özerk bir koloni hâline getirilen ülke, 1973 yılında Belize adını almış ve 21 Eylül 1981 tarihinde de İngiliz Milletler Topluluğu üyesi bağımsız bir devlet statüsü kazanmıştır.

Siyasi Yapı

1964 yılında İngiltere’ye bağlı özerk bir koloni olan bölge, 1973 yılında Belize ismini almış, 21 Eylül 1981 tarihinde de İngiliz Milletler Topluluğu’na bağlı bağımsız bir devlet statüsü kazanmıştır. Dolayısıyla Belize hâlihazırda Birleşik Krallık’ın bir parçasıdır ve devlet başkanı mevcut İngiltere Kraliçesi II. Elizabeth’tir. İngiliz kral/kraliçesi Belize’de bir “genel vali” ile temsil edilmektedir. Seçimlerde en yüksek oyu alan parti lideri, genel vali tarafından hükümeti kurması için başbakan olarak atanmakta ve başbakan tarafından oluşturulan bakanlar kurulu da yine genel vali tarafından onaylanmaktadır. Ülkede 1993 yılından bu yana genel vali pozisyonunda Sir Colville N. Young bulunmaktadır. 2008 yılındaki seçimleri kazanarak başbakan olan Birleşik Demokratik Parti (UDP) lideri Dean Oliver Barrow, 2012 ve 2015 seçimlerinden de galip ayrılmıştır.

Yasama organı 31 sandalyeden oluşan temsilciler meclisi ve 12 sandalyeden oluşan senatodur. Temsilciler meclisi üyeleri ülke çapında gerçekleştirilen seçimlerle belirlenmektedir. 2015 yılındaki son seçimlerde Birleşik Demokratik Parti %50 oy oranı ile 19 sandalye, Halkın Birleşik Partisi (PUP) %47 oy oranı ile 12 sandalye kazanmıştır. Senato üyelerinin altısı başbakan, üçü muhalefet partisi lideri, üçü de sivil toplum, sanayi ticaret odası, sendika ve kilise temsilcileri tarafından önerilmekte ve tüm senato genel vali tarafından atanmaktadır.

Ekonomik Durum

Belize ekonomisi, tarım ve turizm sektörleri ön planda olmak üzere küçük ve orta ölçekli üretime dayalıdır. 2000’li yılların başlarında yüksek büyüme rakamları yakalanmışsa da son 10 yılda ortalama büyüme %2’lerde kalmıştır. Artan kamu borçları, yüksek düzeydeki yoksulluk ve işsizlik, gelir eşitsizliğindeki dengesizlik gibi temel ekonomik sorunlar, diğer Orta Amerika ülkeleri kadar yakıcı düzeyde olmasa da ülke geleceği açısından düşündürücüdür. Özellikle %40’lar seviyesindeki yoksulluk Belize’nin en önemli sorunlarının başında gelmektedir.

Ülkede en önemli gelir kaynağı hizmet sektörü ve özellikle turizmdir. Hizmet sektörünün istihdam ve millî gelirdeki payı %70’ler seviyesindedir. Halkın önemli ekonomik faaliyetlerinden biri olan tarım sektörü ise özellikle muz, narenciye, kakao ve şeker üretimine dayanmaktadır. Ayrıca balıkçılık ve ormancılık da yaygın olup kereste ve kabuklu deniz canlıları üretimi bu alanda öne çıkmaktadır. Sömürge döneminden bu yana var olan yağ üretimi de Belize ekonomisi için önemini korumaktadır.

Ülkede petrol üretimi de yapılmaktadır; ancak son yıllarda petrol fiyatlarındaki düşüş Belize’yi de olumsuz etkilemiştir. Dünya piyasası açısından kayda değer miktarda olmasa da petrol üretimi ülke ekonomisi açısından önem arz etmektedir.

Belize’nin son yıllardaki toplam dış ticaret hacmi 1 ila 1,5 milyar dolar aralığında seyretmektedir. Son olarak 2018 yılında dış ticaret hacmi 415 milyon doları ihracat, 960 milyon doları ithalat olmak üzere toplamda 1,3 milyar dolar olarak gerçekleşmiştir. Belize’nin dış ticaretteki en önemli partnerleri ABD, Çin ve İngiltere’dir. Toplam dış ticaretin yarısı bu üç ülke ile gerçekleştirilirken, öne çıkan diğer ülkeler Meksika, Antiller, Guatemala, Jamaika ve Panama gibi bölge ülkeleridir.

Türkiye ile İlişkiler

Türkiye ile Belize arasındaki ilişkiler, tarihî, coğrafi ve kültürel uzaklıkların da etkisiyle yakın geçmişe kadar sınırlı düzeyde seyretmiş, son yıllarda Türkiye’nin Latin dünyası ve Karayip bölgesine yönelik açılımlarının ardından iki ülke arasındaki ilişkiler de ivme kazanmaya başlamıştır. İki ülke arasında bugüne kadar devlet başkanlığı düzeyinde resmî bir ziyaret gerçekleşmemiş, bakanlık düzeyinde de yalnızca birkaç görüşme yapılmıştır. Türkiye’nin Guatemala Büyükelçiliği Belize’ye akreditedir.

Türkiye’nin Belize ve Guatemala arasında yaşanan sınır sorunlarının çözümü için Amerikan Devletler Örgütü nezdinde yürütülen çalışmalara maddi katkı sağlaması, bölge politikaları açısından önemli bir adımdır. Öte yandan Türkiye’nin 2015 yılında Orta Amerika Entegrasyon Sistemi’ne (SICA) gözlemci üye olarak katılması, hem bölge ülkeleri hem de Belize ile olan ilişkilerine olumlu yansımıştır.

İki ülke arasında 2000’li yılların başında 1 milyon doların altında kalan ve 2010’lara kadar 1-5 milyon dolar aralığında seyreden ticari ilişkiler, bu tarihten itibaren ivme kazanarak 2014’te en yüksek seviyesi olan 27 milyon dolara yükselmiştir. Son olarak 2018 yılında iki ülke arasındaki ticaret hacmi 10 milyon doları Türkiye’den Belize’ye ihracat, 1 milyon doları ithalat olmak üzere 11 milyon dolar olarak gerçekleşmiştir. Türkiye’den Belize’ye ihraç edilen başlıca ürünler; demir-çelik, binek otomobil ve motorlu taşıtlar, mücevherat, lastik, ilaç, dokunmuş halı ve tekstil ürünleridir. Belize’den Türkiye’ye ithal edilen başlıca ürünlerse kuru baklagillerdir.

Müslümanların Durumu

İslamiyet’in Belize topraklarındaki geçmişine ilişkin bilgiler oldukça sınırlıdır. Bununla birlikte bölgenin genelinde olduğu gibi, İspanyol ve İngiliz sömürge döneminde Afrika’daki sömürgelerden çalıştırılmak üzere getirilen köleler arasında Müslümanların yer almış olduğu tahmin edilmektedir; ancak bu konudaki tarihî gelişimi takip etmek mümkün değildir.

Günümüzde 400.000 gibi küçük bir nüfusa sahip olan Belize’de halkın yaklaşık dörtte üçü Hristiyandır. Müslümanların ülke nüfusu içerisindeki payının %1’in altında olduğu ve sayılarının 1.000 ila 2.000 arasında olduğu tahmin edilmektedir.
 

Diğerleri