Yükleniyor...

Ermenistan

Ermenistan

Ermenistan

Temel Göstergeler
Resmi Adı Ermenistan Cumhuriyeti
Yönetim Biçimi Başkanlık Tipi Demokrasi
Bağımsızlık Tarihi 21 Eylül 1991
Başkent Erivan (1 milyon)
Yüzölçümü 29.743 km2
Nüfusu 3 milyon (2018)
Nüfusun Etnik Dağılımı %98 Ermeni, %2 diğerleri (Rus, Yezidi, Kürt, Süryani vd.)
İklimi Ülke genelinde karasal iklim görülür; yazlar sıcak ve kurak, kışlar soğuk geçer.
Coğrafi Konumu Güneybatı Asya’da yer alan Ermenistan jeopolitik, siyasi ve tarihi açıdan kendisini Avrupa’nın bir parçası kabul etmektedir. Batısında Türkiye, doğusunda Azerbaycan, güneyinde İran ve Nahçivan, kuzeyinde Gürcistan yer alır.
Komşuları Azerbaycan (991 km), Türkiye (311 km), Gürcistan (219 km), İran (44 km)
Dil Ermenice
Din %93 Hristiyan, %7 Diğer (Yezidi, Ateist, Müslüman vd.)
Ortalama Yaşam Süresi 75.1 (2018)
Okuma-Yazma Oranı %99.7 (2015)
Para Birimi Dram
Millî Gelir 12.533 milyar dolar (2017 IMF)
Kişi Başı Ortalama Milli Gelir 3.861 dolar (2017 IMF)
İşsizlik Oranı %18.9 (2017)
Enflasyon Oranı %0.9 (2017)
Reel Büyüme Hızı %7.5 (2017)
Yoksulluk Oranı %32 (2013)
İhracat Ürünleri İşlenmemiş bakır, demir, demir dışı metaller, elmas, mineraller, gıda ürünleri, sigara, alkollü içecek
İthalat Ürünleri Doğalgaz, petrol, gıda ürünleri, tütün, elmas, ilaç, binek otomobil
Başlıca Ticaret Ortakları Rusya, Bulgaristan, İsviçre, Gürcistan, Çin, Almanya

Ülke Tarihi

Günümüzde Ermenistan devletini oluşturan Revan Hanlığı, 19. yüzyılın ilk yarısında bağlı olduğu Kaçar Hanedanlığı’ndan Çarlık Rusya’nın kontrolüne geçmiş, 1828’de Ermeni Oblastı’nın oluşturulmasından sonra bölgedeki demografik yapı Ermenilerin lehine olacak şekilde değiştirilmiştir. 1850 yılında bölgede Erivan Guberniyası kurulmuş, 1917’de Çarlık Rusya’nın yıkılması üzerine 28 Mayıs 1918’de Ermenistan Demokratik Cumhuriyeti ilan edilmiştir. İki yıllık bağımsızlık sürecinin ardından 2 Aralık 1920’de Sovyetler Birliği’ne bağlanan ülke, Ermenistan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti adını almıştır.

Sovyetler Birliği tarihi boyunca birliğin içerisindeki özerk cumhuriyetlerden biri olarak varlığını sürdüren Ermenistan, 1988 yılında Azerbaycan’a ait olan Dağlık Karabağ bölgesini işgal etmiş, Sovyetler Birliği’nin yıkılmasından sonra 23 Ağustos 1991 tarihinde bağımsızlığını ilan etmiştir. Bağımsızlığın ardından Ermenistan ile Azerbaycan arasındaki askeri ve diplomatik kriz daha da tırmanmış, bu süreçte Ermenistan LaçınKoridoru’nu da işgal ederek Dağlık Karabağ’ı ilhak etmiştir. Savaş 1994’te Rusya’nın da sürece müdahil olması ile sona ermişse de, Ermenistan Birleşmiş Milletler’e göre de, Azerbaycan topraklarının %20’sini işgal altında tutmaktadır.

2008-2018 yılları arasında ülkeyi yönetmiş olan Serj Sarkisyan, Mayıs 2018’de gerçekleştirilen bir “kadife devrim” ile görevinden istifaya zorlanmış ve ülke çapında gerçekleştirilen gösterilerin lideri konumundaki NikolPaşinyan başbakanlığa getirilmiştir.

Siyasî Yapı

Parlamenter demokrasi ile yönetilen Ermenistan’da, 2015 yılında gerçekleştirilen referandumla cumhurbaşkanının yetkileri başbakana devredilmiştir. Bunda 2008 ve 2013 yıllarındaki seçimleri kazanan bir önceki Cumhurbaşkanı Serj Sarkisyan’ın 2018’de görev süresinin bitecek olması etkili olmuştur. Sarkisyan’ın 2018’de görev süresinin dolmasının ardından meclis tarafından başbakan olarak seçilmesi, ülkede 2018 yılında gerçekleşen “Kadife Devrim” sürecini başlatmıştır.

13 Nisan 2018 tarihinde Sarkisyan yönetimine karşı başlatılan protestolar, 17 Nisan’da Sarkisyan’ın başbakan seçilmesinden sonra ülke çapında yayılmıştır. Gösterilen lideri konumundaki Nikol Paşinyan, ülkede bir kadife devrim gerçekleşmekte olduğunu açıklamıştır. Sarkisyan’ın Paşinyan ile canlı yayında karşı karşıya geldiği program sadece üç dakika sürmüş, Paşinyan’ı kendisine şantaj yapmakla suçlayan Sarkisyan programı terk etmiştir. Protestoların ülkede hayatı durma noktasına getirecek seviyeye ulaşması sonrasında Sarkisyan 23 Nisan’da istifa ettiğini açıklamış, 8 Mayıs tarihinde de Paşinyan meclis tarafından başbakan seçilmiştir. Rusya karşıtı görüşleri ile bilinen Paşinyan yönetimindeki Ermenistan’ın önümüzdeki süreçte küresel aktörlerin bölge politikaları açısından önemli gelişmelere gebe olduğu söylenebilir.

Ekonomik Durum

Sovyetler Birliği döneminde, enerji ve hammadde karşılığında makine, tekstil ve mamül mallar ihraç ederek ekonomisini sanayiye dayalı olarak ayakta tutan Ermenistan, bağımsızlık sonrası süreçte yoksulluk, işsizlik ve yolsuzluk gibi kronik sorunlarla karşı karşıya kalmıştır. Günümüzde ülkede işsizlik oranı %20 civarında olup, nüfusun üçte biri yoksulluk sınırının altında yaşamaktadır. Kişi başına düşen ortalama yıllık gelir 3-4 bin aralığında olup, ekonomik sorunlar ülke insanı açısından en önemli yaşamsal problemler arasında gelmektedir.

Türkiye ve Azerbaycan ile devam eden siyasî sorunlar nedeniyle Ermenistan’ın dış ticarette yalnızca İran ve Gürcistan ile sınırları açıktır. Bu da ülke ekonomisi açısından önemli bir handikap olarak gözükmektedir. Bu durum ülke ekonomisinin Rusya’ya olan bağımlılığının deva etmesine neden olmaktadır.

Ülkede işgücünün yarısında yakını hizmet sektöründe istihdam edilmekte olup, tarım sektöründe çalışanların oranı %36, sanayi alanında istihdam edilenlerin oranı ise %17’dir. Buna mukabil tarım sektörünün millî gelirdeki payı %16, sanayi sektörünün %28 ve hizmet sektörünün ise %54’tür. Yurtdışında çalışan Ermenistanlıların ülkelerine gönderdikleri dövizler de ülke ekonomisi açısından oldukça önemli bir gelir kalemi oluşturmaktadır.

Ermenistan’ın dış ticaret hacmi 4 ila 6 milyar dolar civarında seyretmektedir. Son olarak 2017 yılında 2.3 milyar doları ihracat, 3.7 milyar doları ithalat olmak üzere toplam dış ticaret 6 milyar dolar olarak gerçekleşmiştir. Başlıca ihracat kalemleri işlenmemiş bakır, demir, demir dışı metaller, elmas, mineraller, gıda ürünleri, sigara ve alkollü içecekler; başlıca ithalat kalemleri ise doğalgaz, petrol, gıda ürünleri, tütün, elmas, ilaç ve binek otomobillerdir. Ermensitan’ın dış ticaretteki en önemli partneri ihracatta ve ithalatta tek başına %30’a yaklaşan payı ile Rusya’dır. Rusya dışındaki diğer önemli ticaret ortakları ise Çin, Almanya, Bulgaristan, İsviçre ve Gürcistan’dır.

Türkiye ile İlişkiler

Türkiye ile Ermenistan arasındaki ilişkiler, gerek sözde Ermeni soykırımı ile ilgili dünya kamuoyundaki suni algılar, gerek Ermenistan-Azerbaycan ilişkilerinde yaşanan sorunlar ve bu kapsamda 1993 yılında Ermenistan’ın Azerbaycan’ın Kelbecer bölgesini işgal etmesi gibi nedenlerden dolayı olumsuz yönde seyretmektedir. Aslında Türkiye, Ermenistan’ın bağımsızlığını, bağımsızlık ilanının gerçekleştirildiği 1991 yılında tanımış ve bu yeni ülkenin içinde bulunduğu olumsuz şartlar karşısında pek çok alanda destekçisi olmuştur. Ülkeye yapılan insanî yardımlar, Karadeniz Ekonomik İşbirliği Örgütü’ne (KEİ) kurucu üye olarak davet edilmesi gibi örnekler bu kapsamda zikredilebilir.

İki ülke ilişkilerinde normalleşmenin gerçekleşmesi için 2000’li yılların sonlarına doğru Türkiye tarafından bir girişimde daha bulunulmuş, bu kapsamda İsviçre’nin arabuluculuğunda bir araya gelinerek 10 Ekim 2009’da “Diplomatik İlişkilerin Tesisi Protokolü” ve “İkili İlişkilerin Geliştirilmesi Protokolü” imzalanmıştır. Ancak takip eden süreçte bu protokollerin hayata geçirilmesi mümkün olmamıştır. Son olarak 2018 yılında Ermenistan tarafı protokollerin hükümsüz olduğunu ilan etmiştir.

Türkiye ile Ermeniler arasında güçlü tarihi ve kültürel bağlar olmasına karşın, Ermenistan devletinin Türkiye’nin bu yapıcı adımları karşısında takındığı tavrı, küresel siyaset odaklarının Türkiye’ye karşı yeni sorun alanları oluşturma ve var olanları muhafaza etme stratejisinin bir sonucu olarak okumak mümkündür.

Müslümanların Durumu

İslamiyet’in bugünkü Ermenistan topraklarının bulunduğu bölgedeki tarihi henüz 7. Yüzyıla kadar gitmektedir. Hz. Ömer’in hilafeti döneminde fethedilen bu bölge, uzun yüzyıllar boyunca Müslüman yönetimlerin hakimiyeti altında kalmıştır. Sovyetler Birliği döneminde ülkedeki Azeri, Kürt ve İranlı Müslümanların sayısı giderek azalmış ve 1991 yılında Ermenistan’ın bağımsızlığını kazanmasının ardından Dağlık Karabağ bölgesini işgali ile birlikte Müslümanların birçoğu ülkeyi terk etmiştir.

Bugün Ermenistan’da nüfusun %95’e yaklaşan çok büyük bir kesimi Hristiyan olup, geri kalan kesim içerisinde Yezidiler, Yahudiler, Ateistler ve çok az sayıda Müslüman bulunmaktadır. Ülkede yaşayan Müslümanların sayısı bin civarında olup, Müslümanlar ülkede bir İslam toplumu oluşturabilecek düzeyde değildir.

Ermenistan İle İlgili Çalışmalar.