Yükleniyor...

Fransız Guyanası

2020
Temel Göstergeler
Resmi Adı Fransız Guyanası
Yönetim Biçimi Yarı başkanlık tipi demokrasi (Fransa)
Bağımsızlık Tarihi Bağımsız değil (Fransa’nın denizaşırı toprağı statüsünde)
Başkent Cayenne (60.000)
Yüzölçümü 83.534 km2
Nüfusu 290.000 (2020)
Nüfusun Etnik Dağılımı %66 siyahiler ve melezler, %12 beyazlar, %12 Çin, Hint kökenliler ve yerliler, %10 diğer
İklimi Tropikal iklim hâkimdir.
Coğrafi Konumu Güney Amerika’nın kuzeyinde bulunan Fransız Guyanası’nın doğusunda ve güneyinde Brezilya, batısında Surinam, kuzeyinde Kuzey Atlantik Okyanusu yer almaktadır.
Komşuları Brezilya (673 km), Surinam (510 km), kıyı şeridi (378 km)
Dil Fransızca, Kreol, yerel diller
Din %84 Hristiyan, %3,5 Çin yerel inançları, %1,5 Hindu, %1 Müslüman, %10 diğer
Ortalama Yaşam Süresi 76,8 yıl (2004)
Okuma-Yazma Oranı Veri yok
Para Birimi Avro
Millî Gelir 5,18 milyar dolar (2017)
Kişi Başı Ortalama Milli Gelir 16.000 avro (2017)
İşsizlik Oranı %22,7 (2014)
Enflasyon Oranı %1 (2002)
Reel Büyüme Hızı %6,2 (2006)
Yoksulluk Oranı Veri yok
İhracat Ürünleri Karides, kereste, rom, altın, uydu, gül ağacı, tekstil ürünleri
İthalat Ürünleri Temel gıda ürünleri, makine ve ekipman, kimyasallar, petrol yağları
Başlıca Ticaret Ortakları Fransa, ABD, İsviçre, Trinidad Tobago, İtalya

Ülke Tarihi

Fransız Guyanası, Güney Amerika’nın kuzeyinde Surinam ile Brezilya arasında yer alan, Fransa’nın en büyük denizaşırı toprağıdır. Sömürge döneminde bölgede beş Guyana bulunmaktaydı ve buralar batıdan doğuya; İspanyol Guyanası (bugün Venezuela sınırları içinde), İngiliz Guyanası (bugün Guyana), Hollanda Guyanası (bugün Surinam), Fransız Guyanası ve Portekiz’e ait Amapa (bugün Brezilya sınırları içinde) idi.

Avrupa sömürgeciliğine kadar Amerikan yerli halklarının yaşadığı bölge, 15. yüzyılın sonlarından itibaren hızla sömürgeleştirilmeye başlanmış ve başta Afrika olmak üzere diğer coğrafyalardaki sömürgelerden köle taşımacılığı yoluyla getirilen milyonlarca insan sebebiyle demografik yapısı değişmiştir. Fransız Guyanası’na ilk olarak 1493 yılında Kristof Kolomb’un ulaştığı ifade edilmektedir. Buradaki ilk sömürge yönetimleri 17. yüzyılın başlarından itibaren kurulmuş; Fransa, Hollanda ve Portekiz arasındaki hâkimiyet mücadelesi sırasında bölge el değiştirirken, yerli halk da sömürge yönetimlerine karşı mücadele etmiştir. 1667 yılında bölgeyi ele geçiren İngiltere, Breda Anlaşması ile burayı Fransa’ya bırakmış, 1676’dan itibarense bölgede yine kısa süreli bir Hollanda işgali söz konusu olmuştur. Sık ormanlık yapısı, tropikal şartları ve bu şartların doğurduğu salgın hastalıklar, bölgeye altın madeni hayalleriyle gönderilen Fransızların yaşadığı olumsuz tecrübeler vd. nedenlerle bölge uğursuz ve korkutucu bir yer olarak vehmedilmiştir. 1809-1817 yılları arasındaki kısa süreli Portekiz hâkimiyeti dışında Fransa’nın bölgedeki etkinliği devam etmiş, 19. yüzyılın ikinci yarısında Çin, Hint ve Malay coğrafyasından gelen göçmenler burada tarım ve denizcilik faaliyetleri gerçekleştirmiştir. Yine aynı dönemde bölge, Fransa tarafından bir sürgün ve hapishane yeri olarak kullanılmaya başlanmıştır.

Fransa 1930 yılında, bugün bölgenin iç kesimlerinin büyük bölümünü kapsayan bir alanda, Inini adlı bir yönetim tahsis etmiş ancak bu yönetim İkinci Dünya Savaşı sonrası 1946’da yeniden birleştirilerek Fransız Guyanası hâline getirilmiş ve bölge Fransa’nın denizaşırı toprağı kabul edilmiştir. 1968’de faaliyete geçen Guyana Uzay Merkezi, Fransa’nın bu alandaki faaliyet ve denemeleri açısından önemli bir misyona sahiptir. 1970’li yıllardan itibaren bölgede sürdürülen bağımsızlık hareketleri şiddetle bastırılmış, 2010 yılında gerçekleştirilen referandumda ise özerklik seçeneği yeterli destek bulamamıştır. 2017 yılında Macron yönetimine karşı yürütülen grev ve protestolar, bölgede Fransa’ya karşı yakın dönemde gerçekleştirilen en kapsamlı hareket olarak dikkat çekmektedir.

Siyasi Yapı

Fransız Guyanası, bağımsız bir devlet değildir ve Fransa’nın Güney Amerika kıtasındaki denizaşırı toprağı statüsündedir. Devlet başkanı beş yılda bir yapılan seçimlerle iş başına gelen Fransa cumhurbaşkanıdır. Bu görevi hâlihazırda Emmanuel Macron sürdürmektedir. Bölge Avrupa Birliği’nin (AB) kıta dışındaki en büyük kara parçasını ve öte yandan Afrika kıtasında yer alan İspanya’ya bağlı Ceuta ve Melilla şehirleriyle birlikte AB’nin kıta dışında ada olmayan üç bölgesinden birini oluşturmaktadır. Yürütme organı Fransız hükümeti olup başında Fransa başbakanı bulunmaktadır. Bölge savunma, dış ilişkiler gibi konularda mutlak biçimde Fransa’ya bağlıdır.

Bölgesel yönetimin en üst mercii olan Fransız Guyanası Bölge Konseyi 2016 yılında lağvedilerek yerine Fransız Guyanası Genel Kurulu teşekkül ettirilmiştir. Genel kurulun başkanı Fransa cumhurbaşkanı tarafından atama yoluyla belirlenmektedir. 2008-2010 yılları arasında Cayenne belediye başkanı olarak görev yapan Rodolphe Alexandre, 2010-2016 yılları arasında bölge konseyi başkanlığı görevini üstlenmiştir. Alexandre, 2016 yılı Ocak ayından bu yana Fransız Guyanası Genel Kurulu’nun Meclis Başkanı olarak görevini sürdürmektedir.

Ekonomik Durum

Güney Amerika kıtasında yer almasına karşın Fransa’ya bağlı olduğu için AB’nin de bir parçası olan Fransız Guyanası aynı zamanda Avro bölgesine dâhildir. Bölgenin GSYİH’si 2017 verilerine göre 5 milyar dolar civarındadır. Bağımsız bir devlet statüsünde olmadığı için bölgeye ilişkin ekonomik veriler oldukça sınırlıdır.

Fransız Guyanası’nda öne çıkan ekonomik faaliyetler ve geçim kaynakları altın üretimi, kerestecilik ve balıkçılıktır. İmalat malları, nakliye ve ekipman ve diğer tüketim malzemelerinin temininde bölge Fransa’ya endeksli durumdadır. Altın, bölgeden yapılan ihracatın üçte birini karşılamaktadır. Bölge bu özelliği nedeniyle komşuları Brezilya ve Surinam’dan gelen kaçak madenciler sorunuyla mücadele etmektedir. Bölgenin toprak verimliliği düşük olduğu için tarımsal faaliyetler son derece sınırlıdır.

Bölgede 1968 yılında faaliyete geçirilen Guyana Uzay Merkezi, Fransa’nın uzay araştırmalarının ve denemelerinin gerçekleştirildiği bir üs olarak hizmet vermektedir ve bu açıdan önemli bir misyon taşımaktadır.

Bölgenin dış ticaret kapasitesi de son derece sınırlıdır. Dış ticaret hacmi 2006 verilerine göre 1,5 milyar doları ihracat, 1,7 milyar doları ithalat olmak üzere toplamda 3,2 milyar dolar civarındadır. Fransız Guyanası ticaretinin önemli bir bölümünü, parçası olduğu Fransa ile gerçekleştirmektedir.

Türkiye ile İlişkiler

Türkiye ile Fransız Guyanası arasında müstakil diplomatik ilişkiler mevcut değildir. Bölgeyle ilişkiler genel olarak Türkiye-Fransa ilişkileri kapsamında değerlendirilmektedir. Türkiye Cumhuriyeti vatandaşlarının Fransız Guyanası’na giriş çıkışları vizeye tabidir. Vize müracaatları Fransa büyükelçiliği ve konsolosluklarından ada vizesi şeklinde gerçekleştirilmektedir. Bölgeye Fransa üzerinden aktarmalı olarak ulaşmak mümkündür.

Müslümanların Durumu

Fransız Guyanası, Güney Amerika kıtasının kuzeyinde, Müslümanların yoğun olduğu bir coğrafyada yer almaktadır. Öyle ki batı komşusu Surinam’ın yaklaşık %20’si, onun batısındaki Guyana’nın yaklaşık %10’u Müslüman’dır. Tarihsel olarak İslamiyet’in bölgedeki geçmişi oldukça eskiye dayanmaktadır. Fransa’nın Afrika ve Hint coğrafyasındaki sömürgelerinden köle olarak getirdiği milyonlarca insanın önemli bir bölümünün Müslüman olduğu bilinmektedir. Bu sayıya 19. yüzyılın ikinci yarısından itibaren savaşlar ve ekonomik gerekçelerle gelenler de eklenmiştir. Topraklarının tamamına yakını ormanlarla kaplı olan Fransız Guyanası 300.000’i bulmayan oldukça sınırlı bir nüfusa sahiptir. Sömürge dönemi boyunca Fransa’nın bölgeyi bir sürgün ve hapishane yeri olarak kullandığı bilinmektedir.

Günümüzde ülke nüfusunun önemli bir bölümü Hristiyan olup, Müslümanlar küçük bir azınlıktır. Kesin sayı bilinmemekle birlikte bölgede önemli bir bölümünü Lübnanlı Araplar ve Afganların oluşturduğu 3.000 kadar Müslüman’ın yaşadığı tahmin edilmektedir ki, bu da bölge nüfusunun %1’ine tekabül etmektedir. Bölgenin başkenti Cayenne ve Kourou’da Müslümanlar tarafından açılmış birer mescit, kültür merkezi ve okul bulunmaktadır.
 

Diğerleri